زايشِ مان ، انسانيتِ مان ؛ و نه اصل و نسبِ مان ! 

               خانه           قلم ها                  rouzaneha@rouzaneha.org               پيوند ها       

       ار نگاهِ  فريدون ايل بيگی                             اشعار

گالريِ عکس

 فريدون ، دانشي که رفت ...     HTML     PDF  

 آخرين همسفر ( منتخبِ  اشعار )       PDF         HTML

نوشته هایِ سياسی

 نوشته ها و ترجمه های ِ پراکنده

فريدون ايل بيگی  Fereydoun Ilbeigui
آخرين همسفر/  فريدون ايل بيگی
منتخب ِ اشعار
چاپ ِ اول : شاعر
پخش : نشر ِ انديشه
تهران ، 1344
تعداد ِ صفحات : 110

نشر ِ دوم : نشرِ انوشه

info@rouzaneha.org
پاريس 1383 / 2004
تعداد صفحات : 100
حروف چينی ، صفحه آرائی و طرحِ رویِ جلد : آراد (م) ايل بيگی
 

خاطره ها


چه شبها ، چه شبها
ميان ِ بستر ِ آرام ِ ساحل
دل ِمن
دل ِ ديوانهء من
بسان ِ کشتی ِ دريانوردی
ز دريائی عظيم و جاودانه ...
گذر کرد ؛
بياد ِ موجهائی
- که هنگام ِ توفان -
به فرق و پيکر و پروانه اش خورد ؛
زچشمان ِ خمارم اشک افشاند .

تهران   22 - 12 - 35



ناشناخته


ای ناشناسان !
بيهوده می گوئيد :
- با تو آشنائيم .
من با شما ؟
- فرسنگها از هم جدائيم
با اينهمه درهای ِ باز آشنائی .

ای ناشناسان !
هر نوشخند ِ مهرتان نيشی به جانم می فشاند
هر کلمهء گفتارتان زهری به خونم می چکاند
باور کنيد
باور کنيد:
از من جدائيد .

ای ناشناسان !
من رنجهای ِ ناشناسی می شناسم
- کان باشما بيگانه باشد جاودانه -
من آسمان را با نگاه ِ ديگری کردم نظاره .

ای ناشناسان !
من با همهِ تان آشنايم
هرگز بغير از آن نئيد
که می نمائيد .
پيوسته غير از آن منم
که می نمايم .

ای نا شناسان !
بيهوده می گوئيد ، هرگز باورم نيست
هرگز شما بامن نخواهيد آشنا شد .
- يا شور و شوق آشنائی در سرم نيست .

ای ناشناسان !
من باشما ؟ ...
- فرسنگها از هم جدائيم
با اينهمه درهای باز ِ آشنائی .

بندر پهلوی  15-9-36

نفرت



هرشب که می افتم درون ِ بستر ِ خويش
خواهم نبينم آفتاب ِ کينه جو را
هرکس بدل می پروراند آرزوئی
من ، می کشانم لاشه های ِ آرزو را .

هرکس که می خيزد سحر از بستر ِ خويش
شوقی ، اميدی ، يا خيالی در سر ِ اوست
يا با سرابی می فريبد خويشتن را
يا خون ِ سرخ ِ زتدگی در پيکر ِ اوست .

من با کدامين کوشش و نيرنگ و پندار
از خواب خيزم بگذرانم زندگی را ؟
گيرم فريب ِ تازه ای در خون ِ من رست
آخر چه سازم اين غم ِ درماندگی را

اندوه ِ من تنها زمرگ ِ آرزو نيست :
بال و پر ِمرغ ِ فريب ِ من شکسته
آوخ کبوترهای ِ برزخ آفرينم
بگريختند از بام يک يک ، دسته دسته .

خون ِ من اکنون تيره چون قير ِ مذاب است
شوق و اميد و آرزو ... ديری ست ديری ست
کوچيده اند از نيمه ويران خانهءِ دل
دانم که اين رفتنشان را آمدن نيست .

از آنچه با من بوده اکنون مانده برجا
شعر و کتاب و نفرت و غمهای ِ انبوه
روزی کتاب ار غمگسار ِ هستيم بود
امروز در خونم چکاند زهر ِ اندوه .

سنگ ِ صبورم بوده ار روزی سرودم
امروز افسوس
ترکيده و پاشيده از هم ،
يا طاقتش کمتر زسنگ ديگری بود
يا آنکه سنگين بوده بار کوه ِ ماتم .

اکنون منم بيزار از هرکس زهرچيز
بيزارم از آن کس زراه ِ رفته برگشت
يا آنکه از پس کوچه های ِ تيره بگريخت
ندروده باغی را ، گياه ِ ديگری کشت .

بيزارم از آن کس چو شادی را گران يافت
بال ِ پرستوی ِ قشنگش راشکسته
طاووس خودرا بال بگشوده است و هر روز
چون غنچه ای بربستر ِ يک شاخه رسته .

بيزارم از آن کس که بر مرداب دل بست
بی اعتنا برآب ِ پاک ِ چشمه مانده
دست ِ نيازوچشم ِ او برآسمان ست
هرسو که بادش می برد ، زآن سوست رانده .

بيزارم از مرغی که ترک ِ آشيان گفت .
بيزارم از بومی که بر ويرانه دل بست .
بيزارم از بلبل که پيمان بست با باغ
تا باغ خالی ديد هر پيوند بگسست .

بيزارم از طاووس ِ رنگين .
از کبک ِ سر در برف برده .
از بلبل ِپيمان شکسته .
رعدی که غريده ست يکدم ، زودمرده .

بيزارم از اميد ، از ياس
از آرزو ، ازعشق ، از شرم
ازآنکه می لولد ميان ِ خاروخاشاک
وزآنکه می خوابد درون ِ بستر ِ نرم .

ازبوتهء خشم
از ابر ِ نفرين
از چشمهء مهر
از کوه ِ تحسين .

بيزارم از هرکس ، زهرچيز
ازهرکه اميدی به دل می پروراند
وزهرکه نوميداست و معلون است و مطرود
غمگين نشيند تاکه مرگش وارهاند .

بيزارم از هرکس که پاکش می شماريد
وزهرکه درچشم ِ شما خوارست و ناپاک .
از زندگی واز زمين ، ازمرگ وانسان
از آسمان واز خدا ، پژواک ! پژواک !

تهران  3-4-39




مرثيه ای برای هيچ



به : فيروز سيف الله زاده


از راهی بس دراز بهم رسيده ايم ،
........................................
واکنون درمقابل ِ من ايستاده است .
به چشمهای ِ زبان بريدهء من که در آن :
نه خشم هست ، نه مهر ؛
نه کينه هست ، نه قهر ؛
می نگرد .

اگرچه سالها همسفر بوده ايم
ودرآغاز از يک نقطه حرکت کرده بوديم
ازکوره راهها ، دشتها ، کوهها ، و رودخانه ها گذشته بوديم و به شاهراه نزديک می شديم
هردو بيک اندازه عطش ِ سوزندگی ِ آفتاب ِ داغ ِ دشتها و بيابانها را احساس کرده بوديم
هردو بيک اندازه راههای ِ ناهموار را کوبيده بوديم
آری ، هردو باهم براه افتاديم
هردو باهم سفر کرديم
هردو باهم عطش ِ سوزندگی ِ آفتاب ِ داغ را تحمل کرديم
هردو باهم کوره راهها ، دشتها را درنورديديم
ولی آنگاه ... که بشاهراه نزديک می شديم
توفانی آنچنان بپاخاست که نه تنها شاهراه را گم کرديم
بلکه کوره راه ِ در آغاز سفر به سهولت بازيافته رانيز ديگر نيافتيم .
............................
و تا چشم گشودم اورا يافتم
که همچون من،شمشيری ازعقب به کتفش فررفته، درکنار ِ من زخمی وخون آلودفروافتاده است؛
ودرحالی که خونش برزمين دلمه بسته بود .
تازه فهميديم که خود نخواستيم براين جاده کشانده شويم
چاره ای جز اين نبود .
همهء راهنمايان جاده ها وراه بلدان شاهراهها را درميان خود يافتيم ،
وديگر يقين کرديم که بدنبال ِ سراب راه نيافتاده بوديم تادرکويری بی آب و خشک افتاده باشيم .

گروهی براه افتادند
بدون ِ آنکه بگويند بکجا ميرويم
و حتی ...
قبل از آنکه بپرسيم :
به کجا ميرويد ای راه بلدان ِ گم کرده راه !
وآنچنان گريختندکه گوئی آن لحظه ای که براه افتادند نطفهء گريز نيز دردرونشان بسته شده بود
عده ای ديگر که خونشان برخاکی که عزيز می داشتند دلمه بسته بود، برجای ماندند
وعده ای نيز دستهايشان را بسوی ِ آسمان بلندکرده واز «خداوند ِ بزرگ » طلب ِاستغفارمی کردند؛
تا گناه ِ بزرگشان را که در آغاز ثوابی بزرگ بود ، ببخشايد .

او ،
که اکنون در مقابل ِ من ايستاده است
ودر چشمان ِمن می نگرد تاگذشتهءمان را بيادم بياورد ،
درآن لحظه
- که دستهايش را بسوی ِ آسمان بلندکرده بود -
نيز ، به من نگريسته بود ،
ولی شمشيرش را از نيام بيرون کشيده بود
- شمشيری که از عقب به کتفش فرو رفته بود -
و بر بالای سرم که همسفرش بودم
برافراشته کرد .
در چشمهايش موج ِ خشم می دويد .
من هم در آن لحظه به چشمش نگريسته بودم
نه به خاطر ِ آنکه بيادش بيآورم که همسفرش بوده ام
بلکه ؛ به خاطر ِ آنکه باتحقيری ِ تيزتر از شمشيرش به او بگويم :
« با آنکه همه چيز را از دست داده ام
تو نيز چيزی باز نخواهی يافت» .

سالها ازآن روز می گذشت .
ديروز ،
همينکه درمقابل ِ من ايستاد
درآغاز گمان بردم که جائی اورا ديده ام
نگاهش هرلحظه آشناتر می نمود ؛
و ،
سرآخر اورا بازشناختم .
درچشمش نگريستم
نه به خاطر ِ آنکه اکنون در آن موج ِ خشم نمی دويد
نه به خاطر ِ آنکه گذشته مان را بيادش بيآورم
ونه به خاطر ِ آنکه دستهای ِ چشمش تهی و خالی بود
تنها
به خاطر ِ آنکه بگويم :
« گرچه من همه چيز را پاک باخته ام
ديدی که تو نيز چيزی نيافته ای» !

بندرپهلوی  31-4-39




افسانهء باد و سرگذشت



برف می بارد و يخ بسته هوا .
سخت بسته است در و پنجره ها .
نه فغانی است بجز نالهء رعد .
نه خروشی است بجز غرش ِ باد .
- ناله گر هست چنان کوتاهست
کايچ نتراود بيرون زاتاق -
دردل ِ هر آواز
غرش ِ باد چنان بيم و هراس افکنده ست
که عبث پندارد هر فرياد
دردل ِ شام چنين سرد و سيه می ماسد .
باد ميغرد :
« کيست کز وحشت ِ سرمای ِ چنين طاقت سوز
بتواند که برون آيد از کلبهء خویش ؟ »
پاسخ ِ باد :
سکوت است ، سکوت !
باد از ترس که افکنده به دلها شاد است
نرم تر می گويد :
« آی سرمازدگان
مصلحت نيست دراين سرما شب
که برون آئيد از کلبهء تان . »
پاسخش باز :
سکوت است ، سکوت !

منقل ِ کرسی افتاده به يک گوشه ، هوا يکسره مسموم شده است
از دم و دود ِ زغال .
کودکان ِ رنجور
زير ِ کرسی گرسنه در خواب .
فارغ ِ از انديشه .
غمشان نيست : که بيرون سرماست .
غمشان نيست : پدرشان که زسرماست نشسته به اتاق .
در گمانشان نرود : اينکه هوا مسموم است .
غرش ِ باد هرآنقدر زمخت
نفکند هيچ بدلشان وحشت .
وه ! چه زيباست هنوز :
شاخهء زرد ِ هراس
سايه ننداخته بر چهره شان .
وه ! چه زيباست هنوز :
گردو خاکی ننشسته است به آئينهء انديشهِ شان .
وه ! چه زيباست هنوز :
يک عروسک همهء خوشبختی ِ عالم بدلاشان ريزد .
وه ! چه زيباست هنوز :
هرچه را دوست بدارند ، بگويند که :
« می خواهيمش ! »
هرچه گر کينه برانگيزد در سينهء شان
- گر همه کس گويد : شيرين است ،
گر پدرشان بزند ،
گر که پاهاشان بر چوب ِ فلک بسته شود ،
حرفشان ليک يکيست -
اشک مي ريزند ، اما می گويند :
« ما نمی خواهيمش ! »
.................................
اينهمه زيبائی
حيف ، صد حيف و دريغ
تا برون آيند از کلبهء شان :
باد ، غولی است هراس آور و شوم
افکند لرزه به جان و تنشان .
شاخهء زرد ِ هراس :
سايه اندازد برچهرهء شان .
گردآلود شود : شيشهء اندبشهء شان .
آب ِ خوشبختی شان : نقش ِ سرابی گردد .
هرچه را دوست بدارند ، بگويند :
« نمی خواهيمش . »
- ياکه خاموش نشينند ، نگويند سخن -
هرچه گر کينه برانگيزد در سينهء شان ،
- گرهمه خون و رگ و پی شان گويد : تلخ است ،
گر پدرهاشان پرسد بامهر ،
گر بدانند شما نيز چو او تنهائيد -
در نهان اشک بريزند ، به ظاهر گويند :
« ما که می خواهيمش .»

داد از اين باد که درهم شکند
هر درو پنجره را .
ای بسا صخره جدا کرده ز کوه .
ای بسا شاخ ِ تنومند ِ درختان بشکست .
چه درختان بشکست !
وچه گلهای ِ دل انگيز که پرپر کرده است .
وچه برگان ِ نشاط آور ِ سبز
که زخشمش شده زرد .
آسمان ِ شفاف
شده است همچو مس زنگ زده .
هرچه گل بود و باغ ،
هرچه سبزی و درخت ،
زير ِ پای ِ غضبناک خزان خرد شده است .
آنهمه چلچله بوده است و پرستوی به باغ
هرطرف بنگری اکنون ، حتی :
اثری نيست به جای ؛
ليک ، اما ، اما ...
روی ِ هر شاخ ِ درخت ،
روی ِ هر دامن ِ دشت ،
روی ِ ديوار ، لب ِ بام ، سر ِ هر ايوان ،
سر ِ هر کوی و گذار
تا بخواهی - دريغا ! - زياد است کلاغ .

پيرمردی می گفت :
« دوش ِ من برده بسی بار ِ زمستانهارا .
آه دبدم چه زياد :
شب و سرما و يخ و باران را .
ليک هرگز نديدم همه عمر :
باد ، اينگونه غضبناک و پليد و بی شرم
که بريزد بدينگونه درختان را ، برگ
که بکارد بدينگونه به دلها ، وحشت
بشکند بال ِ پرستو هارا
سبز را زرد کند
زردها را بنماياند سرخ ...
هرچه گوئيد به سرمازدگان :
باد ، تنها باد است
هيچی اش نيست بدست
سوزش ِ باد کم از نيم دم است
غرش ِ باد چو باد ... است
بدر آئيد از آن تيره اتاق
زآن هوای ِ مسموم ...
پاسخشان چه درد آلود است » :
[ « گوشمان نشنود ايچ .
چشممان ننگرد ايچ .
ما همينجا مانيم .
برف می بارد سخت .
باد می راند چست .
قايق ِ وحشت بر درياها .
ما توانيم بمانيم در اينجا همه عمر
- آه ! گويند که بيرون سرماست -
ليک ، هرگز نپسندطم که باد
برسر ِ خشم بيايدو بکوبد مارا
بردرو بر ديوار
اعتمادی به چه چيز ؟
اعتقادی به چه کس ؟
چون همه تنهائيم
خنجر ِ باد شکافد تن ِ تنهامان را .
ما بمانيم در اين وحشت و بيم
چاره ای نيست جز اين :
که بمانيم و بميريم در اين تيره اتاق
ما بمانيم در اينجای که شايد روزی
مژده آرند : بهار آمده است .
ليک ، اما ، اما ...
تا نبينيم گل و سبزه به باغ
تانگيريم زهر دشت سراغ
تا نپرسيم زهر چشمه درست
تا نخواند بلبل
باورمان نشود اينکه : بهار آمده است .» ]
« - گر بغريد زخشم :
آی سرمازدگان
ترستان از سرما بيهوده است !
گر بيائيد همه تان بيرون
از بخار ِ نفس ِ گرم ِ شما
برف و طخ آب شود
سنگ ها نرم شود
آب ها گرم شود
بادها می شود آنگاه نسيم ِ سحری
می نيابيد ز سرما اثری
آنچه بينيد نسيم است ، نه باد
آنچه يابيد اميداست ، نه بيم
باد ديگر نمی لرزاند
اشک در چشم نمی گرداند
آنچه خواهيد بگوئيد که :
« می خواهيمش ! »
آنچه که دلخواتان نيست
می سرائيد که :
« می رانيمش ! »
آی سرمازدگان !
ترستان از سرما بيهوده است !
آنچه را باد بگوشتان خوانده است
قصه ای سخت دروغ است ، دروغ !
ماکه ديديم و چشيديم چنين پنداريم :
باد افسانهء بی فرجامی است
غرشش نعرهء يک طبل ِ تهی است
باد و سرماست نه امروز تمام
- گرنشینيد در اين گوشه مدام -
شب ، همه شب سرماست ! »
( « اينهمه نعره کشيديد چنين می نالند » ) :
[ « - ما همين جائيم امشب ، همه شب . » ]
لب فرو بست ، چپق روشن کرد
- پيرمردی که کشيده است بسی بار ِ زمستانها را -
درد از چهرهء او می باريد
چهره اش - زآنچه نمی گفت - حکايتها داشت
مدتی خيره به دود ِ چپقش می نگريست
ناگهان ديد مرا خيره به چشمش نگران
گفتی از خواب ِ گران برمی خاست
او چه در آينهء خاطره اش دي&